Karunungan

Kung mayroon mang maipapamana ang sinumang Pilipinong magulang sa kanilang mga anak, ito'y walang iba kundi ang edukasyon. Ayos lang kahit kumayod na parang kalabaw ang mga magulang o magdildil sa asin ang pamilya, basta makapagtapos ang kanilang mga anak sa pag-aaral. Naniniwala tayong edukasyon ang susi sa kaunlaran ng isang indibidwal. At dahil hindi naman tayo "nabubuhay para sa sarili lamang", may kalalagyan din ang lipuna't bansang ating kinabibilangan sa edukasyong ipinamana sa atin.

Maraming kurso na mapagpipilian ang mag-aaral. May mga pumipili ng kursong pinag-aralan ng kanilang mga magulang o kaya'y ang kursong in-demand. Mayroon din namang pinipili ang kursong abot-kaya lamang.

May mga nagsasabing kailangang pasiglahin ang mga kursong pang-agrikultura sa ating bansa dahil marami tayong lupaing pansakahan.  May mga nagsasabing kailangan nating pasiglahin ang mga kurso sa larangan ng agham at teknolohiya kung nais nating matulad sa mga maunlad na karatig-bansa gaya ng Japan. May mga nagsasabing kailangan nating pasiglahin ang kursong pangkalusugan para matugunan ang pangangailangan ng mga bansang may malaking porsyento ng mga matatandang mamamayan. 

Sa ganang amin, ang anumang kurso ay dapat magpasigla sa karunungan ng mag-aaral. Hindi kumpleto ang edukasyon kung katalinuhan lamang sa anumang larangan ang makakamit ng estudyante. Mahalagang gamitin din niya ang katalinuhang ito nang wasto. Mahalagang maging marunong siya.

Sa mga kaganapan sa ating bansa, nakakalungkot isiping tila wala na ang karunungan.   Saan ka nakakita ng isang diktador na inilagak ang mga labi sa Libingan ng mga Bayani? Nasaan ang karunungan ng Pangulo para gawin ang hakbang na ito gayong lantad naman ang mga kasamaan ni Ferdinand Marcos?

Noong unang araw ng Marso, nabalitaan nating inaprubahan na ng Mababang Kapulungan ng Kongreso ang pagbabalik ng death penalty. Nasaan ang karunungan ng mga mambabatas nating sang-ayon sa panukalang ito? 

Kamakailan ay inaprubahan ng Mababang Kapulungan ang panukalang batas para ideklarang pista opisyal sa buong bansa ang ika-8 ng Disyembre, ang Kapistahan ng Kalinislinisang Paglilihi kay Maria. Sinasabing si House Majority Leader Rodolfo Farinas ang may-akda ng panukalang batas. Maaalalang si Farinas rin ang isa sa mga mambabatas na nanguna para madaliin ang pag-apruba sa pagbabalik ng death penalty. Bagama't nakakataba ng puso na gawing national holiday ang Kapistahan ng Mahal na Birhen, hindi namin maiwasang mag-usisa: Isa kaya itong hakbang ito para magpabango ang Kongreso matapos talikuran ang pananampalatayang Kristiyano na hindi sumasang-ayon sa parusang kamatayan? Hindi kaya isa kaya isa lamang itong pagpapaimbabaw? Hindi kaya napaghahalata dito ang kanilang kamangmangan?

Ano ang saysay ng katalinuhan kung sa mga pangyayaring ito ay pawang mga makapangyarihan lamang ang makikinabang? Ano ang saysay ng ating mga pinag-aralan kung hindi tao ang turing natin sa iba, lalo na sa mga maralita? Ano ang saysay ng anumang antas na ating nakamit sa pamantasan kung pinangungunahan tayo ng ambisyon at hindi misyon?

Paano nga ba natin makakamit ang karunungan? "Pagmamahal sa Panginoon ay simula ng karunungan", sabi ng isang awitin.  Kung wala tayong pagmamahal sa Panginoon, kung wala tayong takot sa Diyos, kung hindi natin kinikilala ang Kanyang mga aral at hindi sinusunod ang Kanyang kalooban, huwag tayong magtaka kung bakit namumuhay pa rin tayo sa kamangmangan.

Habang papalapit nang papalapit ang mga Mahal na Araw, muli nating hanapin ang Diyos, May puwang pa ba Siya sa buhay natin? Sa buhay ng ating bansa? Kung mayroon, gaano natin Siyang minamahal? 

Throwaway Culture

Sang-ayon sa Catholic Bishops' Conference of the Philippines (CBCP), dinumihan ng magkakambal na pagkagahaman sa kapangyarihan at kayamanan ang ating kultura. Dahil dito kinikilala't hinuhusgahan ng lipunan ang tao sa kung anong mayroon siya. Kung maimpluwensiya, nakaupo sa puwesto, o may salapi ka, mabango ka sa iba kahit na nagkasala ka pa sa bayan. Kung malaos, matalo, o maghirap ka, tiyak aapakan ka na lang ng iba. 

Ganyang-ganyan ang ginawa ng Kanyang mga kababayan kay Jesus. Noong nagpagaling Siya ng mga may-sakit at nagpakain ng libu-libong tao, nagsipagsunuran sa Kanya ang madla. Hindi ba't gagawin pa nila Siyang hari dahil sa mga kababalaghang ginawa Niya? Hindi ba't tinanggap Siyang parang hari nang pumasok Siya sa lungsod ng Jerusalem? Subalit nang wala ng milagro't pagkain, nang ilahad Niya na ang puso ng Kanyang kaharian ay mapagkumbabang paglilingkod, hindi na "Osana sa anak ni David" kundi "Ipako sa krus" ang ibinulalas ng mga Hudyo.

Kung babalikan natin ang Pasyon ni Jesus, hindi lamang ang maraming Hudyo ang nagkaroon ng papel para idiin ang Panginoon.  Alam na alam natin ang pagkahaman sa kayamanan ni Judas. Sa 30 pirasong pilak ipinagkanulo na niya ang kanyang Guro't Kaibigan.  Alam din natin ang pagkahaman sa kapangyarihan ni Poncio Pilato na natakot na maalis sa puwesto kung papanigan niya si Kristo. Nandyan din ang mga punong pari't matatanda ng bayan na ginamit ang kanilang kapangyarihan para linlangin ang madla at magpataw ng di makatarungang parusa sa isang inosenteng tao.

Patuloy na nagaganap ang pagpapakasakit at pagkamatay ni Kristo dahil sa di maaawat na katakawan sa kapangyarihan at kayamanan.  Kung di ito masasawata, magiging isang dambuhalang bakulaw na bubulaga sa atin ang tinatawag ni Pope Francis na throwaway culture.  Sang-ayon sa Banal na Papa, sa ganitong uri ng kultura ang turing sa tao ay isang kasangkapan na lamang. Matapos itong gamitin ay sa basurahan na ang hantungan.

Ito ang aming ipinapanukala:

1. Maging patas tayo sa sinuman.  Bilang mga indibidwal at pamayanan tratuhin natin nang pantay ang ating kapwa tao.  Kadalasan, ang favoritism ay nagsisimula sa tahanan at paaralan.  Mas pinapaboran ng mga magulang o mga guro ang may kakayahang anak o mag-aaral sa iba. Sino ang madalas magkaroon ng papel sa tuwing may palatuntunan sa paaralan? Hindi ba't yung nasa top section o kaya'y anak ng opisyal ng PTA? Huwag nating gawing mas matimbang ang mga mayroon (kayamanan, kapangyarihan, kagandahan, katalinuhan, atbp) sa mga wala. 

2.  Huwag tayong masilaw sa kapangyarihan at kayamanan.  Gaya ng anuman sa mundo, di sila pangmatagalan.  Anong saysay kung magkakapit-tuko tayo sa mga ito? Kung magiging sipsip at sunud-sunuran tayo sa mga nasa puwesto o mayaman? Kung gagawin nating sukatan ito ng tagumpay? Kilalanin natin sila bilang mga biyayang ipinagkatiwala sa atin para sa ikabubuti ng lipunan.  Sa oras ng kamatayan, huhusgahan tayo kung paano natin sila ginamit.

3.  Tularan si Jesus.  Walang kinilingan ang Panginoon.  Bukas Siya sa sinuman.  Sundan natin ang Kanyang di makasariling pamumuhay.  Sa ating pagkamatay sa sarili lalo pa nating maipapakilala sa lahat na tumalab sa atin ang pagliligtas ni Kristo.

Sa ating pagdiriwang ng mga Mahal na Araw, hilingin natin sa Mahabaging Ama na akayin tayong magbigay-pahalaga sa lahat lalo na sa mga itinuturing na patapon ng lipunan, na antigin Niya ang ating puso para muling tipunin ang mga kapatid nating itinapon ng gahamang lipunan.

Kalayaang Dulot ng Pagkabuhay

Bahagi na ng sistemang pangkatarungan sa buong daigdig ang ikulong ang sinumang napatunayang nagkasala. Para sa iba, ito ang kaparusahan sa salang nagawa - ang haba ng pananatili sa piitan ay depende sa bigat ng pagkakasala. Para naman sa ilan, ang pagkakakulong ay isa lamang sa mga parusang ipinapataw sa nagkasala; ang kamatayan ang huling parusa.

Masakit ang makulong. Bukod sa masadlak ang iyong pangalan - gayon din ng iyong pamilya - sa kahihiyan ay ang lumbay na dulot ng pagkakahiwalay sa mga mahal mo sa buhay. Bukod sa mga pasakit na ito ay ang mga di makataong pagtrato sa iyo sa loob ng kulungan. Ang mga kuwento ni Fr Shay Cullen, Tagapagtatag at Direktor ng PREDA, tungkol sa mga kabataang isinalba niya mula sa mga kulungang di angkop sa mga menor de edad ay magpapatunay na tila isang impiyerno ang malagay ka sa piitan.

Maaaring sabihin nating "Buti nga!" sa mga napatunayang gumawa ng mga karumaldumal na krimen, pero huwag sana tayong maging mapanghusga sa kanila yayamang ang Panginoon ay nagpakita ng kagandahang-loob sa Kanyang pakikitungo sa mga makasalanan gaya ng mga publikano at ang babaeng nahuling nangangalunya.

Bukod dito, hindi natin dapat ipagwalang-bahala ang di magandang kalagayan ng preso at ang mga nakakulong dito - hindi lahat sa kanila'y nagkamit ng wasto at sapat na paglilitis. Ang ilan sa kanila'y biktima pa nga ng sistemang kumakampi pa sa may kapangyarihan at kayamanan. Si Kristo mismo ay naging biktima ng ganitong uri ng kawalan ng katarungan. Siya rin ay nakulong, dumaan sa iba't ibang uri ng kaparusahan, pinagpasa-pasahan ng mga lider ng bayan, at hinatulang mamatay sa krus.

Sa ating pag-alala sa Misteryo Paskwal ni Jesus ngayong Mahal na Araw at sa Pasko ng Muling Pagkabuhay, huwag nawa nating kaligtaang ipagdasal ang lahat ng mga nakakulong. Ang buhay at halimbawa nawa ng Panginoon ay magsilbing aral sa kanila tungo sa pagbabalik-loob sa Kanya, tungo sa patuloy na pakikibaka upang makamit nila ang hustisyang ipinagkait sa kanila, at tungo sa kalayaang dulot ng Kanyang tagumpay laban sa kasalanan at kamatayan.