Walang Atrasan

Ang panalangin ay pakikipag-usap sa Diyos. At dahil ito ay pakikipagtalastasan natin sa Maykapal (at sa mga anghel at mga banal), mahalagang maipapahayag ang anumang ipinagdarasal sa wikang ating ginagamit at naiintindihan. Ang Misa ang siyang pinakamataas na anyo ng panalangin. Napakasuwerte natin na sa panahon ngayon, ang Misa ay isinasagawa sa wikang ating nauunawaan.  

Sinasabing ang unang wika na ginamit sa Misa ay Arameo dahil ito ang pangkaraniwang wikang ginamit ni Jesus at ng mga unang Kristiyano – ang mga Hudyo sa Palestina. Nang kumalat ang Kristiyanismo sa ibang bahagi ng mundo, ipinagdiwang ang Misa sa iba’t ibang wika gaya ng Griyego, Koptiko, Syriac, at Armenian. Noon lamang ika-anim na siglo nagsimulang ipagdiwang ang Misa sa wikang Latin. Nagbago lamang ito nang maganap ang Ikalawang Konsilyo Batikano noong dekada 60 kung saan ipinatupad ni Pope Paul VI ang Sacrosanctum Concilium noong ika-apat ng Disyembre 1963. 

Ang Sacrosanctum Concilium ang saligang-batas hinggil sa banal na liturhiya (Misa). Isa sa mga pangunahing isyu na isinaalangalang ng konsilyo ay ang pagpapanibago ng liturhiya dahil, sang-ayon sa mga obispong lumahok sa konsilyo, mahalagang magkaroon ng mas malaking pakikilahok ang mga layko sa banal na pagdiriwang. Kung noong wikang Latin pa ang Misa (mas kilala bilang Tridentine Mass), ang altar ay nakaharap sa silangan ng simbahan, ang pari ay nakatalikod sa mga tao, at ang wika ay banyaga sa mga nagsisimba. Sa pagbabago ng liturhiya, hinikayat ang mga layko na makiisa sa pamamagitan ng mga awitin, antipona, pagtugon, aklamasyon, atbp. Bukod dito, nakaharap na sa tao ang pari kapag may Misa.

Subalit hindi lahat ng Katoliko ay natuwa. Pangunahin na dito ang yumaong Archbishop Marcel Lefebvre na tumangging ipatupad ang mga pagbabagong isinusulong ng Ikalawang Konsilyo Batikano.  Inekskomunika ni San Juan Pablo II si Lefebvre noong 1988. Patuloy pa ring ipinagdiriwang ng Society of St Pius X (ang samahang kanyang itinatag) ang Tridentine Mass. Hanggang ngayon, nakahiwalay pa rin sa Simbahang Katoliko ang samahan ni Lefebvre.

Samantala, naglabas ng kautusan si Pope Benedict XVI noong 2007 kung saan pinalawak niya ang pagdiriwang ng Tridentine Mass. Bago inilabas ang kautusang ito, limitado at kinakailangang humingi ng pahintulot ng obispo ang sinumang pari o samahang nais ipagdiwang ang lumang anyo ng Misa.  Sa ginawa ng dating Papa, sang-ayon sa ilang komentarista, lalo pang lumala ang hidwaan sa pagitan ng mga pumapabor sa Tridentine Mass at sa mga sumusuporta sa Ikalawang Konsilyo Batikano.

May iba pang mga obispong nagpakita ng tunay nilang kulay hinggil sa Tridentine Mass kagaya nina Cardinal Robert Sarah na hinikayat ang mga paring nagkakatipon sa isang panayam sa London noong 2016 na magmisang nakatalikod sa taumbayan at Cardinal Raymond Burke na sumasalungat sa pagkakaroon ng mga babaeng sakristan sa Misa.

Ang kontrobersyal na bagong salin na Misa sa wikang Ingles ay kinikilalang hakbang ng iilang maimpluwensiya sa ating Simbahan para ibalik ang dati; isang reform of the reform kung baga.

Sa kanyang talumpati sa National Italian Liturgical Week, pinagtibay ni Pope Francis - nang may katiyakan at sa bisa ng kanyang kapangyarihan bilang tagapagturo ng Simbahan - na ang pagbabago sa liturhiya ay wala nang atrasan. Ito na ang maituturing na unang pagkakataong ipinahayag ng Papa ang kanyang saloobin tungkol sa pagbabagong liturhikal na isinusulong ng Pangalawang Konsilyo Batikano. 

Bago pa man ang talumpating ito, may ilang hakbang nang ginawa ang Papa. Una, naglabas ng klaripikasyon ang Vatican Office na magpapatuloy pa rin ang pagmimisa ng pari na nakaharap sa tao, taliwas sa paghihikayat ni Cardinal Sarah. Pangalawa, ang pagbalasa sa mga obispong kasapi ng Congregation for the Divine Worship, ang kagawaran sa Roma na nangangasiwa sa liturhiya. Pangatlo, ang pagbuo ng komite na magsusuri sa Liturgicam Authenticam, ang kontrobersyal na dokumento sa likod ng kasalukuyang Misa sa Ingles. 

Sinusuportahan namin ang pahayag at mga pagkilos ng Santo Papa. Tama na ang liturgical wars. Panahon na para patuloy na isulong ang adhikain ng Vatican II. Panahon na para makilala natin, sang-ayon kay Pope Francis, na “ang liturhiya ay buhay at hindi ideyang kailangang unawain... isang bukal ng buhay at liwanag para sa ating paglalakbay bilang mananampalataya.”

Pinagmumulan ng Biyaya

Bago umakyat sa langit, ipinangako ni Kristo na lagi Niyang sasamahan ang Kanyang mga alagad hanggang sa wakas ng panahon (Mateo 28:20).  At kahit wala na Siya sa pisikal na anyo, damang-dama pa rin ng mga alagad at ng buong Simbahan hanggang ngayon ang Kanyang presensya sa pamamagitan ng pitong sakramento.

Bahagi ng buhay natin ang mga sakramento. Kapag may isinilang na sanggol, "Kailan ang Binyag?" ang pangkaraniwang tanong.  "Kailan ang kasal ninyo?", ang madalas na usisa sa magsing-irog. "Kailan ka oordinahan?", ang tanong sa seminarista. "Tumawag ka na ba ng pari?", kapag mayroong malubha ang sakit.

Kapag kaarawan natin, hindi kumpleto ang ating pagdiriwang nang hindi nagsisimba. At kapag ganitong buwan ng Nobyembre, nagpapamisa tayo para sa mga yumao.

Subalit ang iba sa atin tila mga KBL na Kristiyano. Pumapasok lang tayo sa simbahan kung mayroong Kasal, Binyag, o Libing.  Kung magiging ganito ang pag-uugali natin, paano tayo uunlad bilang mga tagasunod ni Kristo? Paano natin matutupad ang Kanyang utos na makapaghikayat ng mga bagong tagasunod Niya (Mateo 28: 19)?

Sang-ayon sa panawagan ng ating mga obispo sa simula ng taong ito, dapat pahalagahan ng mga magulang ang kanilang pananagutan na itaguyod ang kanilang mga anak bilang mabubuting Kristiyano.  Kanila ring ipinaliwanag na dapat makita ng mag-asawa ang Kasal hindi lamang bilang isang magandang seremonya, kundi lalo't higit bilang pag-aatas sa kanila ni Kristo - sa harap ng buong sambayanan - na paglingkura't ipagtanggol nila ang buhay at ang pag-ibig.  

Nanawagan din sila na dumulog tayo sa mga sakramento lalo na sa Banal na Eukaristya't Kumpisal.  Nagsisilbing bukal ng buhay at lakas nating mga Kristiyano ang Banal na Eukaristiya samantalang tinutulungan tayo ng Kumpisal na gumaling mula sa mga sugat ng ating kaluluwa gawa ng kasalanan at pinagkakalooban tayo ng biyayang labanan ang kasalanan sa ating buhay at sa lipunan. 

Kailangan natin ang biyaya ng Diyos kung nais nating kumilos si Kristo sa pamamagitan natin. Matatagpua't matatanggap natin ito sa pamamagitan ng mga sakramento. Muli nating tuklasin ang mga ito!

Pagtitipon Para sa Pamilya

Mula ika-5 hanggang ika-19 ng Oktubre ng kasalukuyang taon, magtitipon sa Vatican City ang ilang piling obispo mula sa iba't ibang bansa para sa III Extraordinary Assembly of the Synod of Bishops. Bunsod ito ng panawagan ni Papa Francisco noong isang taon upang konsultahin ang mga obispo tungkol sa pamilya at ebanghelisasyon. Bukod sa mga obispo, mayroon ding mga layko na inanyayahang lumahok sa nasabing sinodo. Sa pagtitipong ito, inaasahang makilala ang tunay na kalagayan ng pamilya at ang mga hamong hinaharap nito.  Magkakaroon din ng Ordinary Assembly of the Synod of Bishops mula ika-4 hanggang ika-25 ng Oktubre 2015 upang makapagbalangkas ang mga obispo ng planong pastoral kung paano nila matutugunan ang mga hamong nakilala nila sa sinodo ng 2014.

Marami na ring pinagdaanang pagbabago ang pamilya. Hindi tulad noong unang panahon na ang ama lang ang naghahanap-buhay samantalang nasa bahay lang ang ina para mangalaga sa mga anak. Sa ngayon, kapwa nagtatrabaho na ang mag-asawa dahil sa hirap ng buhay.  May mga pamilya rin na wala ang isang magulang dahil naghahanap-buhay siya sa ibang bansa. Mayroon ding mga mag-anak na magkahiwalay na ang magulang. Mayroon din namang nagsasama ang magulang na walang basbas ng Simbahan dahil sa masalimuot na annulment process. At mayroon din namang nagsasamang kapwa lalaki o kapwa babae na may isa o higit pang ampong bata.

Hindi pa nagsisimula ang sinodo, naging mainit nang usapin ang ideya ni Kardinal Walter Kasper na payagan nang tumanggap ng Banal na Komunyon ang mga indibidwal na mayroon nang kinakasama kahit 'di pa napapawalang-bisa ang kanilang unang kasal. Mayroong mga sumasang-ayon dito, pero mayroon ding mga hindi, kabilang ang ilang kilalang kardinal gaya nina George Pell at Gerhard Muller.

Nagkataon na ang sinodo ay magaganap sa buwan ng Banal na Rosaryo.  Minsan nang winika ni Fr Patrick Peyton na ang pamilyang magkakasamang nagdarasal ay mananatiling magkakasama.  Sa pagtititipon ng mga mag-anak para dasalin ang napakagandang debosyong ito, mainam na alalahanin natin ang magaganap na sinodo. Sa tulong ni Maria, Birhen ng Banal na Rosaryo at Reyna ng mga mag-anak, maging bukas nawa sa inspirasyon ng Espiritu Santo ang lahat ng sangkot sa sinodo. Maging bukas din nawa sila sa tunay na diyalogo.  

Mahalaga ng pamilya sa mata ng Diyos, kaya nga't nang magkatawang-tao si Kristo, pinili Niyang maging bahagi nito.  Paigtingin pa nawa ng Simbahang itinatag Niya ang wasto't nararapat na pangangalaga dito.

Binhi sa Mabatong Lupa

Isa sa mga tampok na Ebanghelyo noong isang buwan ang Talinhaga ng Maghahasik (Mateo 13:1-23). Sa kuwentong ito, sinabi ni Jesus na may mga binhing napunta sa daanan sa mabatong lupa, sa mga tinik, at sa matabang lupa.  Pagtuunan natin ng pansin ang mga binhing nasa mabatong lupa. Sang-ayon sa Ebanghelyo, agad silang sumibol dahil di malalim ang lupa. Sa kasamaang-palad, di sila nagtagal dahil sa matinding sikat ng araw.

Kamakailan pinuri ng ating mga obispo ang pananampalataya ng mga layko, subalit kanila ring binigyang-pansin ang dalawang punong kakulangan ng ating pananampalaya: kakulangan sa kaalaman at kawalan ng kaugnayan sa ating pamumuhay. 

Sa kabila ng tila buhay na buhay nating mga liturhiya at pamimintuho sa Panginoon at mga banal, mapupuna pa rin ang kawalan nating ng kaalaman sa ating pananampalataya. Isa nang pruweba nito ang biglaang paglusob ng ilang mga deboto sa rebulto ng Nazareno habang nagmimisa sa Quirino Grandstand noong Enero .  Isa pang halimbawa ay ang pagpapapako sa krus ng ilan nating kababayan tuwing Mahal na Araw sa pag-aakalang maaalis nito ang anumang pagkakasala nila. 

Sa kabila ng ating pagpapakilala bilang mga Katoliko sarado, tila kapag Linggo o kung nasa loob lamang ng simbahan natin ito ipinapakita.  "Hanggang sa balat lang", 'ika nga. Matapos isagawa ang ating 'obligasyon' sa Diyos, balik na naman tayo sa ating dating ugali.  

Tayo'y tulad ng mga binhing nahulog sa mabatong lupa.  Wala tayong masyadong ugat kaya't madali nating tinatanggap ang Salita ng Diyos, AT madali din natin itong isinusuko kapag naaakit na tayo ng ibang sekta o kulto o ng anumang tukso sa ating paligid.  

Kailan natin huling binasa ang Bibliya o ang Katesismo? Kailan tayo huling dumalo sa anumang seminar o rekoleksyon sa ating parokya? Ito na marahil ang pagkakataon para muli nating kilalanin at palalimin ang ating pananampalataya.  Mayroon bang tila malabo sa aral ni Kristo? Huwag natin itong sarilinin. Makipag-ugnayan sa ating kura-paroko o katekista.  

Kailan natin huling nilangkapan ng Kristiyanong pagmamahal ang ating pakikitungo sa pamilya, kapitbahay, kasamahan, o mga istranghero? Sa mga sigalot sa tahanan o pamayanan, kailan natin huling kinilala't tinawag ang biyaya ni Jesus?  May puwang pa ba ang mga turo ng Panginoon sa ating negosyo, sa ating pangangalaga sa kapaligiran, at sa ating pakikilahok sa pagpuksa ng kahirapan at kawalan ng katarungan?

Sinasabing ang pagkilala sa ating pananampalataya ay hanggang magpantay ang ating mga paa. Hilingin natin sa Banal na Espiritu na patuloy Niya tayong samahan, patatagin, at patapangin. Kung ang bawat isa sa atin ay magiging bukas sa Kanyang kapangyarihan,  tayo'y matutulad sa mga binhing nahulog sa matabang lupa na nakinig at nakaunawa sa Salita ng Diyos at naging mabunga.

Usi

Aminin man natin o hindi, bahagi na ng ating kultura ang maging usi(usisero/a).  Maging sunog man sa kabilang barangay o basag-ulo sa kanto, tiyak nakatutok tayo. May eksena kasi!

Ang PDAF scandal na siguro ang isang isyung hindi maalis-alis sa ating pag-iisip.  May mga iba pang nangyari sa ating bansa na tila kumuha ng ating atensyon, pero muli tayong tumutok sa usaping ito lalo na't nang makulong ang 2 sa 3 senador na sinasabing sangkot dito. Harinawa, may magandang kahinatnan ang isyung ito. 

Ano ba ang magagawa nating ordinaryong mamamayan upang magkaroon ng magandang kahinatnan ito at ang iba pang isyung kinakaharap ng ating bansa?  Manatili tayong nagmamasid. Bagama't madalas na kabi-kabilang nagsusulputan ang mga usapin sa ating bansa (at ang iba pa nga dito'y gawa-gawa lang para guluhin tayo), mahalagang gising at nagmamasid tayo.  Sang-ayon nga sa ating mga obispo, kailangan nating hanapin ang katotohanan, sabihin ang katotohanan, at gawin ang katotohanan.  

At sa ating paghahanap, pagpapahayag, at paggawa ng katotohanan, kailangan nating talikdan ang pagiging usi natin. Higit sa pagiging usi ang hinihingi't inaasahan sa atin kung nais nating mamuhay sa katotohanan.  Walang pagmamalasakit ang isang usi. Nanonood lang siya para maaliw, makakuha ng tsismis, manggulo, o magpalapad ng papel.  Sa ating mga Kristiyano, namumuhay tayo sa katotohanan dahil sa pag-ibig (Efeso 4:15).  Hangarin nating magwagi ang katotohanan para sa ikabubuti ng sambayanan lalo na ng mga kapus-palad. 

Walang puwang para sa sinumang sumasampalataya kay Kristong Daan, Katotohanan, at Buhay ang pagiging usi. 

Manindigan Sa Katotohanan

Marahil maririnig natin sa iba ang ganitong mga kataga "Noong panahon ni Marcos walang nangyayaring ganyang krimen o ganyang pangungurakot".  Wala nga ba talagang nangyayaring kasamaan noong panahon ng diktadurya?  Matatandaang nang mapasailalim ang Pilipinas sa batas militar, kontrolado ng diktador ang lahat ng sangay ng gobyerno pati na ang media.  Kung ikaw ang nasa posisyon, ilalabas mo ba ang mga kabuluka't pang-aabuso ng rehimen mo? Hindi!

Mahalaga sa atin ang katotohanan.  Bahagi kasi ito ng ating likas bilang tao't bilang Kristiyano. Hindi ba't nagagalit tayo kapag maling sukli ang iaabot sa atin? Hindi ba't naghahanap tayo ng iba pang sukat ng damit kung maliit o malaki ang ating sinubukang damit?  Hindi ba't pinangangaralan natin ang ating mga anak na huwag magsinungaling? Hindi ba't nagrereklamo tayo kung alam nating nasa tama tayo?

At dahil mahalaga sa atin ang katotohanan, nararapat lamang na ang media ay manatiling malaya sa pagpapahayag ng buong katotohanan. Kung hindi, makukulong tayo sa isang uri ng mundo na pawang maganda lahat at pilit na itinatago ang pangit.  Kung hindi, matutulad lang tayo sa mga kababayan nating patuloy pa ring iniidolo ang diktador dahil itinago sa kanila ang mga kabuluka't baho ng kanilang idolo.

Sa pagkagahaman ng iba, naiisantabi ang katotohanan.  Sa pagkasugapa sa kapangyarihan at salapi, madali nang maibenta ang katotohanan.  Hindi ba't sa 30 pirasong pilak, ipinagbili ni Judas si Kristo, ang Daan, Buhay, at Katotohanan?

Kaisa ni Pope Francis, ipagdasal nating maging kasangkapan ng katotohanan at paglilingkod ang media upang lubos na mamuhay ang bawat mamamayan  sa liwanag na dulot ni Kristong Muling Nabuhay. Idalangin din natin na manindigan tuwina ang bawat laykong PIlipino para sa katotohanan sa gitna ng mga pag-uusig at pagkilos laban dito.

Throwaway Culture

Sang-ayon sa Catholic Bishops' Conference of the Philippines (CBCP), dinumihan ng magkakambal na pagkagahaman sa kapangyarihan at kayamanan ang ating kultura. Dahil dito kinikilala't hinuhusgahan ng lipunan ang tao sa kung anong mayroon siya. Kung maimpluwensiya, nakaupo sa puwesto, o may salapi ka, mabango ka sa iba kahit na nagkasala ka pa sa bayan. Kung malaos, matalo, o maghirap ka, tiyak aapakan ka na lang ng iba. 

Ganyang-ganyan ang ginawa ng Kanyang mga kababayan kay Jesus. Noong nagpagaling Siya ng mga may-sakit at nagpakain ng libu-libong tao, nagsipagsunuran sa Kanya ang madla. Hindi ba't gagawin pa nila Siyang hari dahil sa mga kababalaghang ginawa Niya? Hindi ba't tinanggap Siyang parang hari nang pumasok Siya sa lungsod ng Jerusalem? Subalit nang wala ng milagro't pagkain, nang ilahad Niya na ang puso ng Kanyang kaharian ay mapagkumbabang paglilingkod, hindi na "Osana sa anak ni David" kundi "Ipako sa krus" ang ibinulalas ng mga Hudyo.

Kung babalikan natin ang Pasyon ni Jesus, hindi lamang ang maraming Hudyo ang nagkaroon ng papel para idiin ang Panginoon.  Alam na alam natin ang pagkahaman sa kayamanan ni Judas. Sa 30 pirasong pilak ipinagkanulo na niya ang kanyang Guro't Kaibigan.  Alam din natin ang pagkahaman sa kapangyarihan ni Poncio Pilato na natakot na maalis sa puwesto kung papanigan niya si Kristo. Nandyan din ang mga punong pari't matatanda ng bayan na ginamit ang kanilang kapangyarihan para linlangin ang madla at magpataw ng di makatarungang parusa sa isang inosenteng tao.

Patuloy na nagaganap ang pagpapakasakit at pagkamatay ni Kristo dahil sa di maaawat na katakawan sa kapangyarihan at kayamanan.  Kung di ito masasawata, magiging isang dambuhalang bakulaw na bubulaga sa atin ang tinatawag ni Pope Francis na throwaway culture.  Sang-ayon sa Banal na Papa, sa ganitong uri ng kultura ang turing sa tao ay isang kasangkapan na lamang. Matapos itong gamitin ay sa basurahan na ang hantungan.

Ito ang aming ipinapanukala:

1. Maging patas tayo sa sinuman.  Bilang mga indibidwal at pamayanan tratuhin natin nang pantay ang ating kapwa tao.  Kadalasan, ang favoritism ay nagsisimula sa tahanan at paaralan.  Mas pinapaboran ng mga magulang o mga guro ang may kakayahang anak o mag-aaral sa iba. Sino ang madalas magkaroon ng papel sa tuwing may palatuntunan sa paaralan? Hindi ba't yung nasa top section o kaya'y anak ng opisyal ng PTA? Huwag nating gawing mas matimbang ang mga mayroon (kayamanan, kapangyarihan, kagandahan, katalinuhan, atbp) sa mga wala. 

2.  Huwag tayong masilaw sa kapangyarihan at kayamanan.  Gaya ng anuman sa mundo, di sila pangmatagalan.  Anong saysay kung magkakapit-tuko tayo sa mga ito? Kung magiging sipsip at sunud-sunuran tayo sa mga nasa puwesto o mayaman? Kung gagawin nating sukatan ito ng tagumpay? Kilalanin natin sila bilang mga biyayang ipinagkatiwala sa atin para sa ikabubuti ng lipunan.  Sa oras ng kamatayan, huhusgahan tayo kung paano natin sila ginamit.

3.  Tularan si Jesus.  Walang kinilingan ang Panginoon.  Bukas Siya sa sinuman.  Sundan natin ang Kanyang di makasariling pamumuhay.  Sa ating pagkamatay sa sarili lalo pa nating maipapakilala sa lahat na tumalab sa atin ang pagliligtas ni Kristo.

Sa ating pagdiriwang ng mga Mahal na Araw, hilingin natin sa Mahabaging Ama na akayin tayong magbigay-pahalaga sa lahat lalo na sa mga itinuturing na patapon ng lipunan, na antigin Niya ang ating puso para muling tipunin ang mga kapatid nating itinapon ng gahamang lipunan.

Kolektang Walang Lagot

Sang-ayon sa pastoral exhortation ng Catholic Bishops' Conference of the Philippines (CBCP) noong Disyembre sa paglulunsad ng Taon ng Mga Layko, kaugnay ng korupsyon sa gobyerno ang korupsyon sa negosyo't kalakalan. Lumang tugtugin na para sa ilan sa atin ang pangingikil ng ilang kawani ng Bureau of Internal Revenue (BIR), ang di makatotohanang pagpapahayag ng kinikita ng ilang negosyante, ang pagbabayad ng di wastong buwis, at ang paggamit ng buwis na linikom sa mga proyektong kuno.

Paaano nga ba mababago ang bulok na sistemang ito? May pag-asa pa bang mapuksa ang korupsyon?

Minsan winika ni Jesus na ipagkaloob kay Cesar ang nararapat para kay Cesar at ipagkaloob sa Diyos ang nararapat sa Diyos (Mateo 22:21). Sa mga salitang ito ni Jesus - isang ordinaryong mamamayan noong Kanyang kapanahunan, isang layko kagaya ng nakararami sa atin - makakakuha tayo ng lakas at inspirasyong mailagay sa ayos ang ating talamak na bansa.

Ipagkaloob ang nararapat.  Minsan sinabi ng isang pari na ang simpleng "Puwede na yan" na ugali sa ating mga tahanan ay may malaking epekto sa buong bansa.  Kung sa tahanan pa lang natuturuan na ang mga bata ng pagbibigay ng wastong sukli o pagsasabi ng totoo, lalaki silang marunong at may kakayahang ipagkaloob ang nararapat. 

Ipagkaloob ang nararapat.  Indibidwal man o kumpanya, maging makatotohanan tayo sa pagkumpleto ng ating tax return. Magbayad tayo ng wastong buwis.  Madaling sabihin pero mahirap gawin, hindi ba?. Bukod sa pag-aakala nating baka lang ibulsa ang ating pinaghirapang kita, gusto rin nating mambulsa sa ating buwis.  Hindi maitatama ng isang mali ang isa pang mali. Kung ibubulsa ng iba ang ating buwis, konsensya na nila ang uusig sa kanilang kasamaan. Kung may mangungurakot, huwag tayong mag-atubiling rendahan sila sa batas. Huwag tayong maging kasabwat sa kanilang kasamaan.

Ipagkaloob ang nararapat. Alam ni Jesus ang kahinaan nating mga tao.  Alam Niya ang korupsyon ng pamahalaan at ng mga kawani nito.  Gayon pa man, nanawagan Siyang gawin pa rin ang mabuti't nararapat. Ang panawagang ito'y humantong pa sa Kanyang kamatayan sa krus.  Puwedeng-puwede Siyang umurong sa tungkuling ito. Bilang Diyos, alam Niyang may mga taong babalewalain lang ang Kanyang paghihirap at kamatayan.  Ngunit buong kababaang-loob Niyang inialay ang Kanyang sarili dahil, para sa Kanya ito ang mabuti, ito ang nararapat. Sabi nga ni Fr Roy Rodriguez, OP "Pahiyain natin ng kabutihan ang kasamaan".

Isa sa mga naging alagad ni Jesus, si San Mateo, ay dating tagalikom ng buwis.  Noong panahong iyon, kinamumuhian ng mga tao ang mga kulektor ng buwis dahil bukod sa pagiging taksil sa kanilang bayan (nagsisilbi sila sa mga dayuhang Romano) ay nangungurakot pa sila.  Subalit nang tawagin ng Panginoon si Mateo, tinalikdan niya ang masamang pamumuhay na ito. Hindi kaya isa itong mensahe sa mga nasa napapariwarang mga kawani ng BIR at sa mga nakikisama sa kanilang mga maling gawi na may pag-asa pa silang magbago?  

Ngayong panahon ng Kuwaresma, ituon natin lagi ang ating isip at puso kay Kristo.  Isuko natin sa Kanya ang anumang kahinaa't kabulukan natin at ng ating bayan. Muli natin Siyang kilalanin sa pamamagitan ng pagtanggap ng mga sakramento, pagbabasa ng Banal na Kasulatan, at pakikilahok sa lipunan lalo na sa mga nangangailangan. Sa Kanyang kamataya't muling pagkabuhay nilupig Niya ang kasamaan. Kaisa Niya, mapupuksa natin ang korupsyon!

Paglahok sa Pulitika

Marumi. Masalimuot. Pangmayaman. Negosyo. Kamakamag-anak.  Ilan lang itong lumalarawan sa pulitika ng ating bansa.  Sariwa pa sa ating alaala ang iskandalong dulot ng mga mambabatas na sangkot sa PDAF gayon din ang di pantay na pagpapamudmod ng tulong sa mga nasalanta ng bagyong Yolanda.  

Madalas, tanggap na nating ganito ang kalagayan ng ating pulitika, na wala na tayong pag-asa pang bumangon, na kahit sino pa ang iluklok sa puwesto ay walang magagawa at kadalasa'y mababahiran pa ng kabulukan ng sistemang pulitikal ng bansa.

Subalit para sa ating mga Kristiyano, hindi ito ang panahon para mawalan tayo ng pag-asa. Hindi ito ang panahon para ipagkibit-balikat na lang natin ang sitwasyon ng ating lipunan. Hindi rin ito ang pagkakataon para ipaubaya na lang natin sa mga may pera, impluwensiya, o kapangyarihan ang pagsasaayos ng sistemang pulitikal.  Sang-ayon nga sa mga obispo ng Pilipinas, may mahalagang papel ang mga layko sa isyung ito.

Sa ganang amin, may apat na paraan kung saan maaaring makilahok ang mga layko:

Edukasyon.  May kapangyarihan tayong bumoto ng ating mga lider.  At dahil ito ay isang kapangyarihang bigay sa atin ng batas, mahalagang hindi natin ito ipagpalit sa kakaunting halaga lamang, sa tamis ng dila ng mga kumakandidato, o sa mga pananakot ng mga halang ang kaluluwa.  Kaya nga't importanteng mabigyan ng wastong edukasyon ang bawat mamamayan lalo na ang mga botante na maging mapanuri, maalam, at magkaroon ng kakayahang tumayo sa sarili nilang paa.

Kamalayang sosyal.  Mahalaga ding magkaroon tayo ng kamalayan sa mga nagaganap sa ating kapaligiran.  Gamitin natin nang wasto ang malayang pagpapahayag upang maging gising tayo sa tunay na nangyayari sa ating bansa, at gisingin din ang mga tulog o nagtutulug-tulugan nating mga kababayan - lider man sila o pangkarinawang mamamayan. At kung gising tayo, hindi tayo madadaig ng mga anumang pambobola't kasinungalingan ng iba.

Katarungan.  Ibigay natin sa iba ang nararapat.  Huwag tayong maging kasangkapan ng korupsyon sa bansa.  Huwag tayong magbigay ng lagay para lang mapabilis ang isang serbisyo publiko. At kung tayo naman ay nasa pamahalaan, huwag tayong tumanggap ng lagay para paburan ang isa laban sa marami pang dapat paglingkuran.  Manatili rin tayong mapagmasid sa anumang anomalyang nagaganap sa pamahalaan at magkaisa para masawata ito.

Pakikiisa sa mga kapus-palad.  Sang-ayon sa CBCP, ang sistemang pulitikal sa ating bansa ang siyang pinakamalaking hadlang sa kaunlaran ng Pilipinas.  Sinabi rin nila na dahil sa pagiging sugapa ng mga nasa puwesto sa kapangyariha't salapi kung kaya patuloy na naghihirap ang maraming Pilipino.  Hindi tayo magiging mga kapanipaniwalang Kristiyano kung wala tayong puso para sa mga naghihirap.  Walang saysay ang ating pinaniniwalaan kung hindi tayo marunong tumayo laban sa pang-aapi't iba pang kasamaang dinaranas ni Mang Juan Pasang Krus.

Kung bibigyang-pansin natin ang apat na paraang ito, makasisiguro tayong magkakaroon ng higit na kakayahan ang mga layko para ilagay sa wasto't nararapat ang pulitika.  Maaaring sabihin ng ilan na isang suntok sa buwan ang pakikilahok ng layko sa magulong mundo ng pulitika.  Sa kanilang mga kasabayan, isang suntok sa buwan ang pagbabatikos ni Juan Bautista sa nangangalunyang Haring Herodes, ang paninindigan ni Thomas More laban sa imoral na Haring Enrique VIII, ang katotohanang isinasabuhay ni Jesus kontra sa mga ipokritong punong pari't matatanda ng bayan.  Gayunpaman, kinilala ng tatlong taong ito na ang ginagawa nila'y trabaho ng Diyos at sila'y pawang kasangkapan lamang.  Kaya nga't nanatili silang tapat hanggang sa huli.  Dumating ang panahong naging bahagi na lamang ng kasaysayan sina Herodes, Enrique VIII, at ang mga punong pari't matatanda ng bayan, subalit ang buhay at halimbawa nina Juan, Thomas, at Jesus ay patuloy pa ring inaalala't tinutularan ng marami.

Importanteng mabanggit na sina Juan, Thomas, at Jesus ay mga layko - si Juan ay isang propeta, si Thomas ay isang opisyal ng pamahalaan, at si Jesus ay isang karpinterong naging guro't manggagamot.  Hindi sila naiiba sa nakararami sa atin. Hindi sila naiiba sa mga kasalukuyang layko.  Sundan natin ang kanilang yapak.  Huwag tayong masiraan ng loob.

Taon ng Layko

Ang Taong 2014 ay Taon ng Layko.  Sa paglulunsad nito, naglabas ng pastoral exhortation ang Catholic Bishops Conference of the Philippines (CBCP) noong isang buwan kung saan nanawagan ang mga obispo na magkaroon ang mga ordinaryong tao ng mas mahalagang papel sa ikababanal at ikapagbabago ng mundo.  Mayroong 9 na isyung dapat pagtuunan ng pansin ng mga layko:  kahirapan, pulitika, paghahanap-buhay at kalakalan, pagkagahaman at pagkamakasarili, katotohanan, pangkalahatang kabutihan, hamon at misyon, kaalaman sa pananampalataya, pagsasabuhay ng pananampalataya, at pagbuo ng mga pamayanan ng pananampalataya.

Sa nasabing exhortation, sinasabi ng CBCP na isang suliraning panlipunan at espiritwal ang kahirapan.  Sinasabi din ng mga obispo na sa kabila ng pag-angat ng ekonomiya ng bansa, ang malaking porsyento ng mga mamamayan ay hindi pa rin nakakaahon sa kahirapan at ang pagbabahagi ng yaman ng bansa ay hindi tama.  

Kinilala ng mga lider ng ating Simbahang lokal ang mga layko bilang nasa tamang posisyon para lumikha ng mga solusyon laban sa kahirapan.  Ang mga usisa ng mga obispo:  Ano ang ginagawa ng mga layko para magkaroon, mangalaga't magbahagi ng kayamanan?  Nadarama ba ng mga nakaririwasang layko ang pinagdaraanan ng mga kapus-palad nating kapatid at gumagawa ng mga pamamaraan para maiahon sila mula sa kahirapan patungo sa kasaganahan?

Sa ganang amin, mahalagang mulat at naka-ugat ang layko sa turo ng  Simbahan tungkol sa wasto't makatarungang pagkakaroon, pangangalaga't pagbabahagi ng kayamanan at  sa kalagayan ng mga mahihirap.  Importanteng may pinanghahawakan tayong mga aral dahil magsisilbi itong mga ilaw sa ating daraanan at lakas sa oras na tayo'y subukan.  Hindi madaling maging banal o maging bayani - kung wala tayong saligan, madali tayong masisiraan ng loob.  Mahalaga din na makita natin sa mga obispo't pari tapat na pagsasabuhay ng mga aral ng Simbahan na ipinagkatiwala sa kanila ng Panginoon.  Ang simpleng pamumuhay at pagtatanggol ni Papa Francisco para sa mga mahihirap ay kahanga-hanga't dapat tularan.

Importante ding nakikiisa tayo sa kahirapan ng iba kung hindi, ituturing lang nating mababa sa atin ang mga dukha.  Masisiguro lamang nating kasangga tayo ng mahihirap kung marunong tayong mamuhay nang payak.  Kilalanin natin kung ano ang gusto at ano ang kailangan natin. Huwag tayong bili nang bili tapos pawang naging tambakan na ng mga gamit na di natin magamit ang ating mga tahanan.  Iwasan din natin ang sobrang pagluluto.  Kung may handaan, maghanda lamang nang sapat. 

Iwaksi din natin sa mga parokya at iba pang komunidad ang VIP treatment sa mayaman. Alisin na natin ang maling takbo ng pag-iisip kung saan ang mahihirap ay nagiging kasangkapan natin para magkamal ng salapi o magkaroon ng boto sa eleksyon.  

Higit sa lahat, huwag lang tayong magkasya sa pagbibigay ng dole out sa mga dukha. Kung kaya naman natin, mas mabuti pa kung kabuhayang pangmatagalan imbis na mga nauubos na de lata, asukal, bigas, atbp. ang ating ipagkakaloob sa kanila.  Kung magkagayon, lubos nating mapadarama na lahat tayo'y may dignidad bilang mga anak ng Diyos.

Buo at Aktibong Layko

Mahigit apat na dekada na mula nang idaos ang Vatican II Council kung saan inilunsad ng Simbahan ang malawakang pagbabago sa maraming bagay na kanyang kinakaharap. Isa na rito ang pagbabago sa liturhiya kung saan hinangad ng mga bumubuo ng konsilyo ang buo at aktibong pakikilahok ng mga layko sa mga banal na pagdiriwang sa bisa na rin ng kanilang karapatan at tungkulin bilang mga binyagan.

Magmula noon nakita na natin ang pakikisangkot ng mga ordinaryong mamamayan sa iba't ibang ministeryo ng Simbahan na dati rati'y isinasagawa lamang ng mga pari o diyakono. Nandyan ang mga lectors/commentators, special ministers of Holy Communion, greeters/collectors, choir, altar servers, at marami pang ibang ministeryo kung saan posibleng umanib ang sinumang layko upang mapagsilbihan ang Panginoon sa Misa at sa iba pang gawaing pansimbahan.

Napakahalaga ng papel na ginagampanan ng layko sa Simbahan at nakakataba ng pusong masaksihan kung paano umunlad ang mga parokya, diyosesis, at iba pang Katolikong komunidad dahil sa sigasig ng mga mamamayan.

Subalit minsan, nakakalungkot matunghayang kulang ang pang-unawa at debosyon sa tungkulin ng ilan nating kapatid sa pananampalataya. Para sa kanila, ang ministeryo ay parang isang marangal na posisyon sa sambayanan kung saan dapat silang tingalain ng iba. Sa iba naman ito'y paraan para lalo nilang ipagyabang na sila'y laman ng simbahan.

Hindi lang ang maling pananaw ang hinaharap na pagsubok ng mga layko. Sa English-speaking world gaya ng mga bansang Amerika, UK, India, Pilipinas, Africa, Australia, atbp ang napapabalitang bagong saling Misa sa wikang Ingles ay nakakabahala. Bukod sa nakakalito, ang bagong salin ay gumamit din ng mga salitang lumang-luma na at di na ginagamit ng ordinaryong mamamayan. Ang mga pagbabagong ito'y lubhang makakaapekto sa kung paano magdasal ang mga laykong napapabilang sa mga bansang ito at kung paano sila makikilahok nang buo at aktibo sa Misa na siyang nilalayon ng Vatican II Council. Sa kasalukuyan may petisyon ang kilusang What If We Just Said Wait? para hilingin sa mga obispo ang pagpapaliban sa pagpapatupad nito lalo na't humarap ang Simbahan sa mga mas malala pang problema.

Ngayong Hunyo, ating alalahanin ang lahat ng layko na nakikiisa sa samu't saring gawain ng Simbahan, lalo na ang mga kapatid natin sa English-speaking world. Mapuspos nawa silang lahat ng Banal na Espiritu upang lalo nilang makilala ang halaga ng kanilang tungkulin at gampanan ito nang may pagmamahal sa Diyos at sa kapwa. Maantig nawa ang kanilang mga puso upang wala itong hanapin kundi ang kapurihan ng butihing Panginoong tumuring sa atin bilang Kanyang mga anak. Gabayan din nawa ng Maykapal ang mga namumuno sa ating Simbahan na lalo pa nilang mapangalagaan ang mga layko tungo sa wasto at nararapat.